Zonnebrand, collageen en rimpels: waarom SPF de belangrijkste bescherming voor je collageen is

Je kunt collageen slikken, smeren en eten, maar de grootste invloed op hoeveel collageen je huid overhoudt, komt van buiten: de zon. UV-straling breekt collageen af, remt de aanmaak van nieuw collageen en is verantwoordelijk voor het grootste deel van de rimpels en verslapping die we "ouder worden" noemen. Wie collageen serieus neemt, begint daarom niet bij een supplement, maar bij een dagcrème met SPF.

In dit artikel leggen we uit wat UV precies met je collageen doet, wat onderzoek laat zien over dagelijkse zonbescherming, en hoe een collageensupplement zich eerlijk verhoudt tot bescherming van buitenaf. Zonder de overdrijving die je op dit onderwerp vaak leest.

Wat is fotoveroudering?

Fotoveroudering (photoaging) is huidveroudering die wordt veroorzaakt door UV-straling, bovenop de natuurlijke veroudering die bij iedereen optreedt. Het verschil zie je op je eigen lichaam: vergelijk de huid aan de binnenkant van je bovenarm, die zelden zon ziet, met die van je handrug of je gezicht. Zelfde leeftijd, zelfde genen, ander resultaat. De beschermde huid is gladder, egaler en steviger. Dat verschil is fotoveroudering.

Onderzoek dat de huid van vrouwen met veel en weinig zonblootstelling vergeleek, kwam tot de conclusie dat UV verantwoordelijk is voor het grootste deel van de zichtbare tekenen van veroudering in het gezicht: fijne lijntjes, diepere rimpels, pigmentvlekken en verlies van stevigheid. De rest komt van leeftijd, genen, roken, voeding en slaap.
➤ Hoe natuurlijke veroudering en hormonen je collageen beïnvloeden, lees je in hormonen en huidveroudering

Hoe UV-straling je collageen afbreekt

Collageen zit in de lederhuid (dermis), de laag onder de opperhuid, waar het samen met elastine een netwerk vormt dat de huid stevig en veerkrachtig houdt. Vanaf je 25e neemt de aanmaak geleidelijk af, met ongeveer een procent per jaar. UV versnelt dat op drie manieren.

UVA activeert afbraakenzymen. UVA-straling, ruim 95 procent van de UV die het aardoppervlak bereikt, dringt door tot in de lederhuid. Daar zet ze huidcellen aan tot het aanmaken van matrixmetalloproteïnasen (MMP's), enzymen die collageen en elastine in stukken knippen. Al binnen uren na een flinke dosis UV zijn deze enzymen meetbaar verhoogd. UVA gaat door wolken en door glas, dus dit gebeurt ook op een bewolkte dag en achter het raam van de auto.

UVB beschadigt DNA en geeft ontsteking. UVB is korter van golflengte, dringt minder diep, maar is energieker: het beschadigt het DNA van huidcellen in de opperhuid en veroorzaakt de rode, warme reactie die je kent als zonnebrand. Die ontstekingsreactie versterkt de afbraak van collageen in de laag eronder.

UV remt de aanmaak van nieuw collageen. Beschadigde collageenvezels sturen een signaal naar de fibroblasten, de cellen die collageen maken, dat de aanmaak vertraagt. Het gevolg is een dubbel verlies: meer afbraak en minder opbouw. Bij herhaalde blootstelling stapelt de schade zich op, omdat de afgebroken vezels niet volledig worden opgeruimd en de nieuwe aanmaak achterblijft.

Wat onderzoek zegt over dagelijkse SPF

De best onderbouwde maatregel tegen fotoveroudering is niet een crème met een ingrediënt, maar zonbescherming. De belangrijkste studie hierover is een Australische gerandomiseerde trial met ruim 900 volwassenen onder de 55. De ene groep gebruikte 4,5 jaar lang dagelijks een breedspectrum SPF 15; de andere groep gebruikte zonnebrand wanneer ze dat zelf nodig vonden. Aan het eind was de huidveroudering, gemeten aan afdrukken van de handrug, in de dagelijkse groep 24 procent minder dan in de controlegroep. Dat is een van de weinige langlopende, gerandomiseerde studies over huidveroudering die er bestaan, en daarom noemen dermatologen dagelijkse SPF de belangrijkste anti-verouderingsstap.

Let op de details. Het ging om dagelijks gebruik, ook op dagen zonder zon. Het ging om een breedspectrumproduct (UVA én UVB). En het ging om SPF 15, dus de winst zit niet in een extreem hoge factor, maar in het elke dag doen. SPF 30 of hoger geeft meer marge voor de te dunne laag die vrijwel iedereen aanbrengt.
➤ Welke factor bij jou past, lees je in SPF 30 of SPF 50: hoe kies je en hoe gebruik je SPF op de juiste manier

En collageen slikken dan?

Hier is het eerlijke verhaal. Een collageensupplement levert aminozuren en peptiden, de bouwstoffen waar je lichaam collageen van maakt. Het beschermt niet tegen UV en het kan afgebroken collageen niet "repareren". Wie dagelijks onbeschermd in de zon zit en tegelijk collageen slikt, vult een emmer met een gat erin.

Wat onderzoek laat zien: het meeste klinische onderzoek naar collageen en de huid is gedaan met gehydrolyseerd collageen, in doseringen van 2,5 tot 10 gram per dag over 8 tot 12 weken, en brengt dat in verband met een betere hydratatie en elasticiteit ten opzichte van placebo. Voor natief collageen in milligramdosering, de vorm die wij maken, is het onderzoek voor de huid beperkter. Daarom beloven wij geen resultaat. Wat wél mag worden gezegd, is vastgelegd in Europese regels: vitamine C draagt bij aan de normale collageenvorming voor de normale werking van de huid. Daarom zit er 20 mg vitamine C in elke capsule van ons viscollageen.

Zonbescherming en collageen zijn dus geen concurrenten en ook geen magisch duo. Het zijn twee verschillende dingen: SPF beperkt de afbraak, voeding en eventueel een supplement leveren bouwstoffen. De volgorde van belang is duidelijk: eerst SPF, dan de rest.
➤ Lees ook wat is collageen, vitamine C en collageen en hoeveel collageen per dag heb je nodig

Zo bescherm je je collageen, elke dag

Ochtend. Reinig mild, breng je serum en crème aan en sluit af met een breedspectrum SPF 30 of hoger, ook in de winter en bij bewolking. Gebruik genoeg: voor het gezicht ongeveer een kwart theelepel, of twee vingerlengtes. Vergeet hals, oren, handruggen en lippen niet.

Overdag. Zit je langer dan twee uur buiten, of zweet of zwem je, breng dan opnieuw aan. Achter glas (auto, kantoorraam) komt UVA gewoon binnen. Zoek tussen 12 en 15 uur schaduw en draag een hoed op stranddagen.

Avond. Reinig de SPF eraf (een olie- of balmreiniger doet dat het makkelijkst) en geef de huid een hydraterende crème. Antioxidanten zoals vitamine C en niacinamide in je verzorging helpen de huid met de vrije radicalen die UV overdag heeft veroorzaakt.

Van binnenuit. Eet gevarieerd met voldoende eiwit, vitamine C (paprika, citrus, aardbeien, broccoli) en zink. Wie collageen wil aanvullen, kiest een supplement met vitamine C erin en houdt het minstens drie maanden vol.
➤ Lees ook zonschade aan de huid: zo bescherm je je huid en rimpels verminderen: 8 natuurlijke tips

Hoe wij het doen

Onze dagcrème met SPF is gemaakt om elke dag te dragen: licht genoeg voor onder make-up, met breedspectrumbescherming. 's Avonds volgt de hydraterende crème met ceramide NP en collageen. Wie collageen van binnenuit wil aanvullen, kiest ons natief viscollageen uit wildgevangen Noordzeeschol: 200 mg collageen en 20 mg vitamine C per capsule, één per dag. Wij zeggen erbij wat het is en wat het niet is: bouwstoffen, geen zonbescherming.

Veelgestelde vragen over zonnebrand en collageen

Breekt de zon collageen af?

Ja. UVA-straling activeert enzymen (MMP's) in de lederhuid die collageen en elastine afbreken, en UVB zet ontstekingsreacties in gang die dat versterken. Tegelijk remt UV de aanmaak van nieuw collageen. Herhaalde blootstelling stapelt die schade op.

Helpt zonnebrand tegen rimpels?

Dagelijkse breedspectrum SPF is de best onderbouwde maatregel tegen huidveroudering. In een gerandomiseerde studie over 4,5 jaar veroudert de huid van dagelijkse gebruikers 24 procent minder dan die van mensen die SPF alleen af en toe gebruiken.

Moet je ook SPF gebruiken als het bewolkt is?

Ja. UVA, de straling die het diepst in de huid dringt en collageen afbreekt, gaat door wolken en door glas. Dagelijks gebruik, ook op grijze dagen, is precies wat in onderzoek het verschil maakte.

Kan collageen slikken zonschade herstellen?

Nee. Een supplement levert bouwstoffen, maar beschermt niet tegen UV en repareert afgebroken collageen niet. Zonbescherming beperkt de afbraak; voeding en supplementen leveren bouwstoffen. Het een vervangt het ander niet.

Welke SPF is genoeg om collageen te beschermen?

Breedspectrum SPF 30 of hoger, dagelijks, in voldoende hoeveelheid (een kwart theelepel voor het gezicht). De studie die 24 procent minder veroudering vond, gebruikte zelfs SPF 15; het dagelijkse gebruik telt zwaarder dan de factor.

Hoeveel collageen verlies je door de zon?

Dat verschilt per persoon en per blootstelling, en is niet in één getal te vangen. Wel is bekend dat de huid vanaf je 25e ongeveer een procent collageen per jaar verliest en dat UV verantwoordelijk is voor het grootste deel van de zichtbare veroudering in het gezicht.

Werkt vitamine C tegen zonschade?

Vitamine C is een antioxidant die in de huid vrije radicalen helpt neutraliseren en draagt bij aan de normale collageenvorming. Het is geen vervanging voor SPF, maar een aanvulling: in je verzorging en in je voeding.

Bronnen

• Fisher GJ et al. Pathophysiology of premature skin aging induced by ultraviolet light. N Engl J Med. 1997;337(20):1419-1428. doi.org/10.1056/NEJM199711133372003
• Hughes MC, Williams GM, Baker P, Green AC. Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial. Ann Intern Med. 2013;158(11):781-790. doi.org/10.7326/0003-4819-158-11-201306040-00002
• Flament F et al. Effect of the sun on visible clinical signs of aging in Caucasian skin. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2013;6:221-232. doi.org/10.2147/CCID.S44686
• Rittié L, Fisher GJ. Natural and sun-induced aging of human skin. Cold Spring Harb Perspect Med. 2015;5(1):a015370. doi.org/10.1101/cshperspect.a015370
• Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM. The Roles of Vitamin C in Skin Health. Nutrients. 2017;9(8):866. doi.org/10.3390/nu9080866
• Verordening (EU) nr. 432/2012: lijst van toegestane gezondheidsclaims (vitamine C en collageenvorming). eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32012R0432

---

Over de auteur

Mardien Radewalt is oprichter van Skin for Skin en specialist in huid- en haarverzorging van binnenuit. Vanuit haar ervaring deelt ze kennis over huidverzorging, ingrediënten en beauty van binnenuit. Verbind met Mardien op LinkedIn.