Haar borstelen en kammen zonder breuk: de juiste techniek, borstel en volgorde per haartype

Je borstelt je haar waarschijnlijk elke dag, en waarschijnlijk zonder erbij na te denken. Toch is dit dagelijkse moment een van de grootste bronnen van haarbreuk, en daarmee van haar dat "niet groeit", pluist en dunner aanvoelt in de punten. Niet omdat borstelen slecht is, maar omdat de meeste mensen het op het verkeerde moment doen, met het verkeerde hulpmiddel, in de verkeerde richting.

In dit artikel lees je wat er in een haar gebeurt als je erdoorheen trekt, wanneer je kamt en wanneer je borstelt, welke borstel bij jouw haartype past en de techniek die breuk voorkomt.

Wat gebeurt er in een haar als je borstelt?

Een haar is een vezel van keratine met aan de buitenkant een laag dakpansgewijs liggende schubben, de cuticula. Zolang die schubben plat liggen, glijdt een borstel erlangs. Elke slag geeft wel wat wrijving, en die wrijving tilt de schubben op een klein beetje op. Bij honderden slagen per week slijten de schubben aan de punten weg, komt de kern bloot te liggen en splijt de haar. Dat is de gespleten punt, en die klimt omhoog als je er niets aan doet.

Nat haar is een verhaal apart. Water dringt de vezel binnen, de haar zwelt tot 15 procent op, de schubben komen overeind en de vezel wordt tot drie keer zo rekbaar en veel zwakker. Trek je op dat moment een borstel door een klit, dan rekt de haar uit tot hij knapt. Onder een microscoop zie je het verschil: een gebroken haar heeft een rafelig, gespleten uiteinde, een uitgevallen haar een glad bolletje. Kijk maar eens in je borstel na het ontklitten van nat haar: korte stukjes zonder bolletje zijn breuk.
➤ Waarom dat de reden is dat je haar op dezelfde lengte blijft hangen, lees je in waarom groeit mijn haar niet

Kammen of borstelen: wanneer wat?

Een kam heeft losse, stevige tanden op afstand van elkaar en pakt een paar haren tegelijk. Daardoor kun je gericht een klit uit elkaar halen zonder aan de rest te trekken. Een borstel heeft honderden pennen dicht op elkaar en pakt een hele bundel: efficiënt om glad te maken en talg van de hoofdhuid over de lengtes te verdelen, maar bij een klit trekt hij aan alles tegelijk.

De vuistregel volgt daaruit. Nat haar: kammen (of een borstel met losse, flexibele pennen die wijken bij weerstand). Droog haar: borstelen, nadat je eventuele klitten eerst met de vingers of een kam hebt losgemaakt. Krullend en kroeshaar: alleen nat ontwarren met conditioner erin, want droog borstelen trekt de krul uit elkaar en geeft een wolk pluis.

Welke borstel past bij jouw haar?

Fijn of dun haar: een borstel met zachte, flexibele pennen of een klassieke zwijnenharenborstel. Zwijnenhaar verdeelt talg mooi over fijn haar en geeft glans, maar ontklit niet; gebruik daarvoor eerst een grove kam.

Dik of lang haar: een paddle brush (breed en plat) met flexibele pennen met bolletjes, zodat je in grote banen kunt werken zonder de hoofdhuid te krassen.

Krullend haar: een grove kam met brede tanden of een ontklitborstel met pennen die meebuigen, allebei alleen op nat haar met conditioner.

Nat haar, elk type: een grove kam of een ontklitborstel met flexibele pennen. Geen ronde borstel en geen borstel met dichte, harde pennen.

Voor de hoofdhuid: een aparte massageborstel met siliconen noppen, niet om te ontklitten maar om de hoofdhuid een paar minuten per dag te masseren. In een kleine studie leidde vier minuten dagelijkse hoofdhuidmassage over 24 weken tot dikker haar, waarschijnlijk doordat de rek op de huid de cellen rond de follikel prikkelt. Het is de massage die het doet, niet de borstel, maar een borstel maakt het makkelijker vol te houden.

Vervang een borstel als de bolletjes van de pennen af zijn of als de pennen scheef staan: kale pennen krassen de cuticula en de hoofdhuid. Maak je borstel wekelijks schoon; een borstel vol talg, huidschilfers en productresten smeert dat elke dag opnieuw over je haar.

De techniek in 4 stappen

Stap 1: begin onderaan. Neem de onderste vijf centimeter en kam of borstel die glad. Pak dan vijf centimeter hoger, en zo verder omhoog tot je bij de hoofdhuid bent. Wie bovenaan begint, duwt alle kleine klitten naar beneden tot één grote knoop in de punten.

Stap 2: hou het haar vast. Leg bij een klit je vrije hand om het haar tussen de klit en de hoofdhuid. Zo trek je aan je hand en niet aan de follikel, en voel je meteen als je te hard gaat.

Stap 3: werk in secties. Verdeel dik of lang haar in vier delen (twee voor, twee achter) en doe ze een voor een. Het duurt niet langer, want je hoeft niets twee keer te doen.

Stap 4: stop als het glad is. Eén keer van hoofdhuid tot punt zonder weerstand is het teken dat je klaar bent. Meer slagen voegen alleen wrijving toe.

Bij nat haar komt er een stap vóór: conditioner in de lengtes laten zitten en dáármee ontklitten, onder de douche, met een grove kam. De conditioner legt een glijlaag over de schubben en de klitten laten los zonder trekken. Daarna uitspoelen, deppen (niet wrijven) met een handdoek en verder pas borstelen als het haar bijna droog is.
➤ Lees ook hoe vaak je je haar moet wassen per haartype

Hoe vaak moet je je haar borstelen?

Eén keer 's ochtends en één keer 's avonds is voor de meeste mensen genoeg: 's ochtends om te ontklitten en in model te brengen, 's avonds om de talg van de dag te verdelen en de klitten van de dag eruit te halen voordat je gaat slapen. Vaker is niet beter. De "honderd slagen per dag" uit de oude schoonheidsboeken stammen uit een tijd dat mensen hun haar eens per week wasten en de borstel het vet moest verdelen; met een moderne wasfrequentie is het alleen maar honderd keer wrijving.

Wie 's nachts wakker wordt met een klittenbos, slaapt op katoen: dat wrijft acht uur lang. Een zijden of satijnen kussensloop en een losse vlecht schelen 's ochtends een hoop borstelwerk.

Borstelen en de hoofdhuid

De hoofdhuid is de bodem waar het haar uit groeit, en de borstel is er elke dag mee in contact. Een borstel met bolletjes op de pennen mag de hoofdhuid raken: dat verdeelt de talg en geeft een lichte massage. Een borstel met kale, harde pennen of een te stevige hand krast de hoofdhuid, en een geïrriteerde hoofdhuid is nooit een goede basis. Wie de hoofdhuid echt wil stimuleren, doet dat apart met een massageborstel of de vingertoppen, drie tot vijf minuten per dag, en houdt de hoofdhuid schoon met een wekelijkse scrub.
➤ Lees ook hoe je een hoofdhuidscrub gebruikt en wat je kunt doen aan een droge hoofdhuid

Hoe wij het doen

Wij gebruiken twee borstels voor twee taken. De haarborstel heeft flexibele pennen die meebuigen bij weerstand, waardoor je nat en droog haar ontklit zonder te trekken. De massageborstel heeft zachte siliconen noppen en is voor de hoofdhuid: onder de douche om shampoo in te masseren, of droog voor vijf minuten massage per dag. Voor nat ontklitten met glijlaag gebruik je de conditioner in de lengtes.

Wanneer naar de huisarts?

Breuk los je zelf op met techniek en geduld. Maar zie je in je borstel steeds meer lange haren mét een wit bolletje, dunnere plekken op de scheiding of aan de slapen, of verlies je in korte tijd duidelijk meer haar dan normaal, dan is het geen borstelkwestie. Laat dan een huisarts meekijken, zeker als je ook moe bent, het snel koud hebt of een onregelmatige cyclus hebt.
➤ Lees ook haaruitval bij vrouwen: oorzaken en wanneer je actie onderneemt

Veelgestelde vragen over haar borstelen en kammen

Moet je nat haar kammen of borstelen?

Kammen, met een grove kam, of ontklitten met een borstel met flexibele pennen die meebuigen. Nat haar is tot drie keer zo kwetsbaar als droog haar; een gewone borstel van boven naar beneden breekt het.

Hoe vaak moet je je haar borstelen?

Eén tot twee keer per dag is genoeg: 's ochtends om te ontklitten, 's avonds om talg te verdelen. Meer slagen zijn meer wrijving en meer slijtage aan de cuticula.

Is borstelen slecht voor je haar?

Niet als je het goed doet: droog, van de punten naar boven, met een borstel met flexibele pennen. Slecht is nat borstelen, van boven naar beneden door klitten trekken en tientallen slagen per dag.

Welke borstel is het beste voor fijn haar?

Een borstel met zachte, flexibele pennen of een zwijnenharenborstel om talg te verdelen en glans te geven. Ontklit fijn haar eerst met een grove kam; een dichte, harde borstel trekt fijn haar kapot.

Hoe ontklit je krullend haar zonder pluis?

Alleen nat, met conditioner erin, met een grove kam of je vingers, van de punten naar boven. Droog borstelen trekt de krul uit elkaar en geeft pluis.

Helpt 100 keer per dag borstelen voor glanzend haar?

Nee. Dat advies stamt uit een tijd waarin haar eens per week werd gewassen en de borstel het vet moest verdelen. Bij een normale wasfrequentie is het honderd keer wrijving op de cuticula, wat juist dofheid en breuk geeft.

Stimuleert borstelen de haargroei?

Borstelen zelf niet. Hoofdhuidmassage kan de doorbloeding verbeteren en in een kleine studie gaf vier minuten massage per dag na 24 weken dikker haar. Doe dat met de vingertoppen of een aparte massageborstel, niet met je ontklitborstel.

Bronnen

• Robbins CR. Chemical and Physical Behavior of Human Hair. 5e editie. Springer, 2012. doi.org/10.1007/978-3-642-25611-0
• Gavazzoni Dias MFR. Hair cosmetics: an overview. Int J Trichology. 2015;7(1):2-15. doi.org/10.4103/0974-7753.153450
• Sinclair RD. Healthy hair: what is it? J Investig Dermatol Symp Proc. 2007;12(2):2-5. doi.org/10.1038/sj.jidsymp.5650046
• Koyama T, Kobayashi K, Hama T, Murakami K, Ogawa R. Standardized scalp massage results in increased hair thickness by inducing stretching forces to dermal papilla cells in the subcutaneous tissue. Eplasty. 2016;16:e8. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4740347/

---

Over de auteur

Mardien Radewalt is oprichter van Skin for Skin en specialist in huid- en haarverzorging van binnenuit. Vanuit haar ervaring deelt ze kennis over huidverzorging, ingrediënten en beauty van binnenuit. Verbind met Mardien op LinkedIn.